Histerik ve Histriyonik Kişilik Bozukluğu

Anahtar Kelimeler: histeri, histriyonik, kişilik bozukluğu, terapi, nesne ilişkileri

Anahtar Kelimeler: histeri, histriyonik, kişilik bozukluğu, terapi, nesne ilişkileri

Anahtar Kelimeler: histeri, histriyonik, kişilik bozukluğu, terapi, nesne ilişkileri

Histerik kişilik bozukluğu, nevrotik düzeyde kimlik bütünlüğü, sürekli nesne ilişkileri vardır. Bu kimseler çiftedeğerlilik ve karmaşayı tolere edebilir. Histriyonik kişilik bozukluğu ise sınır kişilik örgütlenmesinde görülür.  Histriyonik kişilik bozukluğunda görülen açık histerik semptomlar, daha derinlerdeki ağır psikopatolojileri maskeler. Kimlik dağılmaları, nesne ilişkilerinde ağır patolojiler gözlenir. Histriyonik kişilik bozukluğu, “histeri” içerisine dahil edilmişken, klinik olarak gözlemlenen “histerik psikoz”, ağır “çözülme tepkileri” sınır kişilik örgütlenmesine daha yakındır. Histerik kişilik bozukluğu ve histriyonik kişilik bozukluğu ayrımı nevrotik düzlemde ya da alt düzeyde görülmesiyle ayrıştırılır.

Kadınlarda Histerik Kişilik Bozukluğu

Histerik kişilik bozukluğu olan kadınlar, başka insanlarla kolaylıkla iletişim kurabilirler. Kurulan bu ilişkiler coşkulu ve kalıcı olabilir ancak cinsellikle ilgili konularda ketlenmeler gözlenebilir. Kadınlarda görülen histeride, yaşantılarını dramatize ettikleri ve gösterdikleri coşkun tepkilerin yüzeysel bir görünümü vardır. Coşkun tepkileri ve baştan çıkarmaya yönelik iletişim biçimleri tutarlı ve öngörülebilirdir. Coşkun davranışların kontrolden çıkması genellikle cinsellik ya da rekabet ilişkisi kurulmuş kişilerledir. Histerik kadınların cinsel ya da rekabet ilişkisi olan iletişimlerinde bilişsel olarak stabil olarak kalsalar da duygusal olarak coşkulu tepkiler verebilirler. Bu tür ilişkilerde daha duygusal ve romantik talepleri ve eylemleri olabilir. Histerik kadınların bu tarz ilişkilerindeki duruşu ile toplumsal ilişkilerindeki duruşu farklıdır.

Histerik kadınlar, dışadönük ve başkalarıyla ilgilidir. Bahsedilen dışadönüklük, kurulan ilişkilerde teşhircilik ve aşırı bağımlı eğilimle bütünleşir. Özellikle cinsellikle ilgili konularda ilgi odağı olma ve sevildiğinden emin olmak ister. Aşırı bağımlı eğilim, toplumsal olarak yapılması gerekenlerin farkındalığının olmasından ve bunları yerine getirme motivasyonlarında görülür. Cinsel konularda çocuksu ve saldırganlığı gözlenirken, toplumsal ilişkilerinde daha akılcı ve olgun tutumlar gösterirler. Bazı histerik kişilik bozukluklarında, utangaçlık ve çekingenlik cinsel olarak baştan çıkarıcılıkla ilintilidir. Sahte ve aşırı cinsellik gösterileri cinsel ketlenmeler izler. Bir taraftan cinsel olarak baştan çıkarıcı diğer taraftan da soğuktur. Genellikle rekabet hissi duyacağı elde edilemez, ulaşılamaz kimselere ya da ilişkisi olan kimselerle ilişki kurmak isterler. İlişkilerinde genellikle üçgen bir ilişki vardır. Baştan çıkarıcı tavırlarına karşılık aldıklarında bu durumu taciz gibi değerlendirip; korku, kızgınlık ve şiddetli tepkiler gösterir.

Histerik kişilik bozukluğu görülen kadınlar yalnızca erkeklerle değil, erkekler için diğer kadınlarla da rekabet halindedir. Erkeklerle kurduğu rekabet ilişkisi bilinçli ya da bilinçdışı olarak aşağı olma varsayımına bağlı çatışma ve korkular içerir. Boyun eğen (mazoşist) ve rekabetçi (saldırgan) davranışları, psikanalitik literatürde çocuksu cinsel arzuların yetişkin cinselliğiyle birleşmesiyle ortaya çıkan bir savunma olarak ele alınır. Klinik olarak telkine yatkın aldıkları varsayılmasına rağmen aslında telkine yatkınlıkları, idealleştirilen, romantik ilişki kurduğu ya da saldırganca bağımlı olduğu kimselerle ilişkisinde görülür. Aksi durumlarda, kuşkucu, güvensiz, küsmeye ya da dik başlılığa eğilimlidir. Histerik kişilik bozukluğu olan kadınlar ile ilgili araştırmalarda aşırı bağımlı yapılarının varlığı bununla birlikte bencil, kendini beğenmiş ve kibirli oldukları bildirilmiştir. Ayrıca histerik kişilik bozukluğunda, ilgiyi alabilmek için teşhircilik, yalancılık, sahte ve sığ duygulanımlar da gösterir.

Erkeklerde Histerik Kişilik Bozukluğu

Blacker ve Jupin’in histerik kişilik bozukluğu ve histriyonik kişilik bozukluğu bulunan kimselerin, kadınlarda görüldüğü gibi coşkulu duygulanımların ve hırçınlığın erkek vakalarda da görüldüğünü bildirmiştir. Histerik kişilik bozukluğu olan erkekler sahte bir erkeksi görünüme sahiptir. Toplumsal olarak erkeklere özgü tutumlara bağlı, ilişkilerinde baskıcı ve üstünlüğü kaybetme durumlarında çocuksu küsmeyle tepkiler verirler. Histerik kişilik bozukluğu olan erkekler, birbirlerine zıt gibi görünen tutumlar gösterir. Çocuksu baştan çıkarıcılıkla rasgele cinsel ilişkiler daha derinlerdeki çocuksuluğu ve kadınsılığı maskeler. Ya da bağımlı ve çocuksu tutumla erkeksi görünüş birlikte görülebilir. Ayrıca bu tarz kimselerin baskın kadınlarla geçici bağımlı ilişkiler kurmaya meyillidir. Hem kadınsı hem aşırı erkeksi vakaların ilişkilerinde yetişkin erkek cinsel yönünü suçluluk duygusu sebebiyle gösteremezler.

Reich’ın “fallik narsisistik karakter” olarak tanımladığı kimseler gibi rasgele cinsel ilişkileri vardır ve bu iki patoloji klinik olarak ayırıcı tanı kriteri olarak kullanılamaz. Gelişmemiş bir içgörüye sahiptir. Çocuksu bir ilişki kurar, evlilik ya da cinsel eş seçimleri uygunsuzdur. Histerik kişilik bozukluğunda görülen teşhirci ve bağımlı özellikler, histriyonik kişilik bozukluğundan daha az cinselleştirilmiştir. Cinsel ketlenmeler histerik kişilik bozukluğuna oranla az gözlenir, rasgele cinsel ilişkiler ise daha sıktır. Histriyonik kişilik bozukluğunda maşoşistik eğilim görülür. İntihar söylemleri, fantezileri ve eylemleri olabilir. Genellikle bu intiharların amacı dikkat çekmek, güvence almak için yapılır. Uygunsuz kızgınlık ve ani öfke patlamaları görülür. Sıklıkla yalan söyler, toplum karşıtı davranışlar ve uydurma fantastik öyküler anlatabilirler.

Erkeklerde Histriyonik Kişilik Bozukluğu

Erkeklerde görülen histriyonik kişilik bozukluğu olan erkekler ağır patolojik nesne ilişkileri ve biseksüel olarak rasgele cinsel ilişkiler yaşar. Histriyonik kişilik bozukluğunda sığ, çiğ ve dramatize edilmiş nesne ilişkileri görülür. İlerleyen yaşlarda kurulamayan, süreksiz ve sığ ilişkileryoğunlaşarak daha kötü bir tablo ortaya çıkabilir.

Psikoloji yazı dizisinin devamı ve diğer yazılar için makaleler sayfasını ve sosyal medya hesabımızı takipte kalabilirsiniz.

Not: Bu yazı Kernberg’in Histerik Kişilik Bozukluğu ve Histriyonik Kişilik bozukluğu yazısının özeti niteliğindedir. Yazının tamamı için bkz. Kernberg-Histerik Kişilik Bozukluğu ve Histriyonik Kişilik bozukluğu.